- Szejk Hamad bin Khalifa Al Thani, emir, który przekształcił Katar z cichego półwyspu w Zatoce Perskiej w potęgę dyplomatyczną i medialną, zmarł w wieku 74 lat.
- Katar ogłosił czterodniową żałobę narodową i zaplanował pogrzeb państwowy — co przypomina, jak w dużej mierze współczesna tożsamość tego kraju ukształtowała się za jego rządów.
- Dla mieszkańców, inwestorów i wszystkich osób śledzących politykę regionu Zatoki Perskiej jego dziedzictwo stanowi wzór, według którego Katar funkcjonuje do dziś.
Od prowincjonalnego półwyspu do potęgi w dziedzinie LNG
Kiedy w 1995 roku szejk Hamad przejął władzę w wyniku bezkrwawego przewrotu pałacowego, Katar był krajem zamożnym jak na regionalne standardy, ale wciąż miał skromne ambicje. Postawił na skroplony gaz ziemny — zwiększając produkcję i moce eksportowe, aż kraj stał się jednym z największych dostawców LNG na świecie.
Przychody z gazu sfinansowały infrastrukturę, fundusz majątkowy oraz instytucje o zasięgu międzynarodowym, które dziś kształtują wizerunek Kataru. Dochód na mieszkańca plasuje się wśród najwyższych na świecie, mimo że przeważająca większość mieszkańców to osoby urodzone za granicą.
Ten model gospodarczy — niewielka liczba obywateli, duża liczba pracowników zagranicznych oraz eksport węglowodorów stanowiący podstawę rozwoju kierowanego przez państwo — to fundament, z którym obcokrajowcy i przedsiębiorstwa wciąż stykają się po przybyciu do Doha.
Rzadki przypadek dobrowolnego ustąpienia z władzy
Droga szejka Hamada do tronu była nietypowa: w 1995 roku wyparł on swojego ojca z tronu, a następnie dokonał czegoś jeszcze rzadziej spotykanego w monarchiach Zatoki Perskiej — w 2013 roku dobrowolnie zrzekł się tronu, przekazując władzę swojemu synowi, szejkowi Tamimowi bin Hamadowi Al Thaniemu.
Zanim ustąpił ze stanowiska, zdążył już ograniczyć część absolutnych uprawnień emira poprzez reformy konstytucyjne. To pokojowe przekazanie władzy było rzadkością w regionie, gdzie zmiany na stanowiskach przywódczych częściej następują w wyniku śmierci lub kryzysu.
Katarscy urzędnicy nadal nazywali go „Ojcem Emira”, co świadczyło o tym, że jego wpływy przetrwały dłużej niż formalny tytuł. Pozostał widoczną postacią podczas najważniejszych wydarzeń krajowych, w tym podczas otwarcia Mistrzostw Świata FIFA 2022, do organizacji których jego rząd zdobył prawo wiele lat wcześniej.
Baza Waszyngtonu i sąsiad Teheranu
Hamad nawiązał ścisłą współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa ze Stanami Zjednoczonymi. Pod jego rządami baza lotnicza Al Udeid rozrosła się do rangi największej amerykańskiej placówki wojskowej na Bliskim Wschodzie — centrum logistycznego dla operacji prowadzonych w całym regionie.
Jednocześnie Katar utrzymywał pragmatyczne stosunki z szyickim Iranem i wspierał ruchy islamistyczne, takie jak egipskie Bractwo Muzułmańskie, co wielokrotnie prowadziło do konfliktów z sunnickimi sąsiadami z regionu Zatoki Perskiej. Te sprzeczności były zamierzone: Doha przedstawiała się jako partner niezbędny dla obu rywalizujących obozów.
Ta gra równowagi osiągnęła punkt kulminacyjny podczas blokady w latach 2017–2021, zainicjowanej przez Arabię Saudyjską, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Bahrajn i Egipt — spór ten wynikał częściowo z polityki ustalonej za czasów Hamada i kontynuowanej za rządów Tamima.
Al Jazeera i podręcznik „miękkiej siły”
Być może najbardziej widoczną spuścizną Hamada, poza sektorem gazowym, jest Al Jazeera – satelitarna stacja informacyjna uruchomiona w 1996 roku przy wsparciu państwa, zatrudniająca częściowo dziennikarzy z zamkniętej arabskojęzycznej sekcji BBC.
Kanał ten zerwał z pełnym szacunku tonem, charakterystycznym dla arabskich mediów państwowych, co wzbudziło gniew rządów od Kairu po Rijad, a jednocześnie przyciągnęło uwagę całego świata. Dał Katarowi głos znacznie potężniejszy niż wynikałoby to z jego położenia geograficznego — oraz narzędzie do kształtowania narracji podczas Arabskiej Wiosny i w późniejszym okresie.
Stolice zachodnich państw raz chwaliły niezależność stacji Al Jazeera, a raz zarzucały jej, że odzwierciedla preferencje Doha w zakresie polityki zagranicznej. Tak czy inaczej, stała się ona punktem odniesienia pokazującym, w jaki sposób mikropaństwo może wywierać wpływ bez posiadania dużej armii.
Mediator na zatłoczonej scenie
Pod rządami Hamada Katar uczynił mediacje swoją narodową specjalnością. W Doha odbyły się rozmowy między talibami a Stanami Zjednoczonymi, miasto pomogło w wynegocjowaniu zawieszenia broni w Strefie Gazy oraz zaangażowało się w konflikty od Sudanu po Liban.
Rola ta jest kontynuowana za rządów Tamima. Od połowy 2026 roku Katar należy do grona stron zaangażowanych w działania dyplomatyczne mające na celu zakończenie działań wojennych między Stanami Zjednoczonymi a Iranem — co przypomina, że instytucjonalna strategia Hamada oparta na „neutralności z dostępem” nadal przynosi korzyści dyplomatyczne.
W przypadku kraju liczącego około trzech milionów mieszkańców — z których tylko około co dziesiąty jest obywatelem Kataru — sama możliwość zwołania spotkań między walczącymi stronami stanowi formę nacisku.
Co oznacza teraz Jego śmierć
Agencja informacyjna Qatar News Agency ogłosiła w niedzielę, 12 lipca 2026 r., informację o śmierci, nie podając jednak przyczyny. Natychmiast ogłoszono czterodniową żałobę narodową; pogrzeb wyznaczono na niedzielny wieczór czasu lokalnego.
Sąsiednie państwa i partnerzy międzynarodowi złożyli kondolencje. Indie zarządziły opuszczenie flag do połowy masztu. Jordania ogłosiła własny okres żałoby. Te wyrazy szacunku podkreśliły, jak głęboko Hamad zakorzenił Katar w dyplomacji regionalnej i światowej.
Szejk Tamim stoi na czele Kataru od ponad dziesięciu lat, ale struktura państwa — bogactwo wynikające z eksportu LNG, stacja telewizyjna Al Jazeera, baza wojskowa USA, biura mediacyjne, infrastruktura związana z mistrzostwami świata w piłce nożnej — pozostaje dziełem Hamada. Jego śmierć zamyka pewien rozdział, ale nie zmienia tego modelu.
Czytelnicy porównujący węzły komunikacyjne w regionie Zatoki Perskiej mogą znaleźć przydatne informacje w naszym artykule poświęconym Zjednoczonych Emiratów Arabskich oraz systemu wiz pracowniczych w Bahrajnie — sąsiednich państw, które podążają różnymi ścieżkami w tym samym, bogatym w surowce energetyczne regionie.
